Μάς ενημερώνει η Κοινωνική Λειτουργός, Μαρία Μελέκου 

Τελειόφοιτη ΜΠΣ, διαχείριση γήρανσης και χρονίων νοσημάτων

 

Η αξιοσημείωτη  γήρανση του  παγκόσμιου πληθυσμού απετέλεσε σημαίνον χαρακτηριστικό του 20ου αιώνα, και προϊόν  της υπογονιμότητας και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής. Τα συγκεκριμένα  δημογραφικά στοιχεία  εμφανίζονται με την ίδια συχνότητα μέχρι σήμερα. Τοιουτοτρόπως η προοδευτική αύξηση των ηλικιωμένων δύναται να  συνδεθεί  με πολυσήμαντες επιπτώσεις που  αφορούν  κυρίως τον τομέα της υγείας, εφόσον η ίδια η όψιμη εξέλιξη κληροδοτεί το άτομο με επιρρέπεια σε χρόνιες νοσηρότητες, οι οποίες δεν έχουν το ίδιο ποσοστό εμφάνισης σε νεότερες ηλικίες.

Συνήθως αυτές οι καταστάσεις δημιουργούν ελλείμματα στη λειτουργικότητα των ηλικιωμένων, επηρεάζουν αρνητικά την κοινωνική τους εμπλοκή και δύνανται να ανατρέψουν την προοπτική για ευδόκιμη γήρανση αλλά και την ευημερία των μικροκοινωνικών και μακροκοινωνικών συστημάτων μέσα στα οποία υφίστανται και αλληλεπιδρούν.

Μία ανάλογη δυσειδής συνθήκη είναι και η άνοια, η οποία συνίσταται σε μία νευροεκφυλιστική πάθηση, συνδεόμενη με τη γνωστική έκπτωση και συνακόλουθες αρνητικές καταστάσεις  για την τρίτη ηλικία. Ενώ προϋπήρχαν  αναφορές για τη γνωσιακή δυσλειτουργία από τους αρχαίους ακόμη χρόνους, οι πρώτες ουσιαστικές μελέτες  ενέχονται στα πρακτικά και την επιστημονική παρακαταθήκη του Dr. Alois Alzheimer.

 

Dr.  Alois Alzheimer & ασθενής Auguste Deter

Μόλις το 1906 ο Dr. Alzheimer περιέγραφε την περίπτωση μίας 51χρονης ασθενούς, νοσηλευόμενης σε άσυλο της Φρανκφούρτης, της Αυγούστα Ντέτερ. Η ασθενής απεβίωσε ύστερα από τέσσερα χρόνια προοδευτικής εξέλιξης της νόσου, ενώ ο ίδιος απέδωσε την άνοιά της στις νευριτικές πλάκες και νευροΪνιδιακά πλέγματα ( μάζες ελαττωματικής πρωτεΐνης tau) που σήμερα και στα πλαίσια παθοφυσιολογίας  αποτελούν το σήμα κατατεθέν  της νόσου.

 

Η Αυγούστα Ντέτερ, η πρώτη ασθενής.

 

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν η νόσος Alzheimer καθιερώθηκε ως ένα σπάνιο και εξελικτικό είδος άνοιας της μέσης ηλικίας, μία συνθήκη διαφοροποιημένη αρκετά από αυτό καθαυτό το γήρας.  Ωστόσο μία σειρά κλινικών μελετών που διεξήχθησαν μεταξύ των δεκαετιών 1960-1970, απέδειξαν ότι η συγκεκριμένη  νόσος αποτελεί το πιο κοινό αίτιο εμφάνισης άνοιας  στην τρίτη ηλικία. Σύντομα αναγνωρίστηκε ότι τα υψηλά ποσοστά επικράτησης της νόσου κατά τη γήρανση, σε συνδυασμό με την μετατόπιση των δημογραφικών δεδομένων, δύνανται να αποτελέσουν μείζον πρόβλημα για τη δημόσια υγεία. Με το πέρας του χρόνου οι άνωθεν προβλέψεις αποδεικνύονται αληθινές, καθιστώντας τη νόσο Alzheimer υποκείμενο εξαιρετικού ενδιαφέροντος τόσο σε κλινικό, επιστημονικό όσο και σε υγειονομικό και δημοσιονομικό επίπεδο.

 

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ:

Συχνότητα Εμφάνισης ® Η συχνότητα εμφάνισης της νόσου Alzheimer απετέλεσε αντικείμενο μελέτης σε διάφορους πληθυσμούς ανά την υφήλιο. Σε γενικά πλαίσια τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η συχνότητα εμφάνισης αυξάνεται αισθητά με την ηλικία με υψηλότερα ποσοστά διακύμανσης κατά την έβδομη δεκαετία ζωής (³ 60 έτη) και  σημειώνοντας γεωμετρική πρόοδο κατά τη δέκατη δεκαετία αναπτυξιακής εξέλιξης (³ 90 έτη). Επιπρόσθετα τα ποσοστά εμφάνισης Alzheimer τείνουν να διπλασιάζονται ανά πενταετία μετά το 65ο έτος ηλικίας, γεγονός που σημαίνει ότι αναλογικά 1/100 άτομα  ηλικίας μεταξύ 65- 74 ετησίως, δύναται να εμφανίσει τη νόσο. Αναλόγως 4/100 άτομα ηλικίας μεταξύ 75- 84 ετησίως έχουν πιθανότητα να νοσήσουν από τη συγκεκριμένη νευροεκφυλιστική πάθηση.

Στο συγκεκριμένο σημείο θα μπορούσαμε να πούμε ότι η διαπίστωση της ολοένα αυξανόμενης συχνότητας της νόσου σε συνδυασμό  με την όψιμη ηλικία που από μόνη της αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας, αποδίδει σε μία σταθερά αυξητική τάση, με αποτέλεσμα μέχρι το 2050 η παγκόσμια κοινότητα να κληθεί να  αντιμετωπίσει τον διπλάσιο αριθμό ασθενών.

Ταυτοχρόνως επιμέρους δεδομένα υποδεικνύουν το φύλο και συγκεκριμένα τις γυναίκες να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης. Από την άλλη πλευρά οι γυναίκες παρουσιάζουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής συγκριτικά με τους άντρες και άρα  μεγαλύτερες πιθανότητες προσέγγισης στα ηλικιακά μεγέθη επικινδυνότητας, επομένως δεν είναι εύκολο να επιτευχθούν ασφαλείς συγκρίσεις αναφορικά με το φύλο.

Επιπλέον στοιχεία αναδεικνύουν το φυλετικό στοιχείο ως παράγοντα κινδύνου έναντι του Alzheimer. Τοιουτοτρόπως οι Αφροαμερικάνοι και οι Ισπανοί παρουσιάζονται με μεγαλύτερη επιρρέπεια στη νευροεκφυλιστική αυτή πάθηση.

Θνησιμότητα®  Το προσδόκιμο ζωής στους πάσχοντες επί της νόσου διασταυρώνεται με ένα πολυπαραγοντικό και πολυσυστηματικό φάσμα που όμως εστιάζει σε δύο βασικές σταθερές: την ηλικία και το φύλο. Ωστόσο τα περισσότερα δεδομένα προκύπτουν από ασθενείς που απολαμβάνουν της προσοχής και φροντίδας των συστημάτων υγείας και νοσούν ήδη συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Τα άτομα αυτά τείνουν να είναι νεότερα και δυνητικά να αξιολογούνται με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Επιπλέον στοιχεία συγκροτούνται από ασθενείς με διάχυτη νευροεκφύλιση και καλπάζουσα εξέλιξη της νόσου. Η συγκεκριμένη κατηγορία δεν δύναται να προσφέρει  ασφαλή συμπεράσματα, εφόσον  οι συγκεκριμένοι πάσχοντες υποεκπροσωπούν το σύνολο των ασθενών και αποτελούν μόνο μία όψη του πάσχοντος πληθυσμού.

Εντούτοις και ανάλογα με επιμέρους μελέτες η χρονική πορεία της νόσου αξιολογείται ± 4 έτη από τη διαγνωστική εκτίμηση για τους άντρες και ±6 έτη αντιστοίχως για τις γυναίκες. Πιο συγκεκριμένα το προσδόκιμο ζωής προσδιορίζεται  στα 8 έτη για τα άτομα που διαγιγνώσκονται με Alzheimer στην ηλικία των 65 ετών (³ 65 έτη), ενώ μόλις στα 3.5 έτη για τους γηριατρικούς ασθενείς που έχουν ξεπεράσει το 90ο έτος (³90 έτη) της αναπτυξιακής τους εξέλιξης.

Επιπρόσθετοι παράγοντες επικινδυνότητας πέραν της ηλικίας και του φύλου είναι η προχωρημένη γνωσιακή δυσλειτουργία και τα παρκινσονικά συμπτώματα.

Επικράτηση της Νόσου® Η επικράτηση της νόσου συνίσταται σε ένα συγκεκριμένο αριθμό πασχόντων που νοσεί ανάλογο χρονικό διάστημα και αφορά το συνδυασμό συχνότητας εμφάνισης συν τη διάρκεια (χρονική πορεία της ασθένειας). Για παράδειγμα η επικράτηση του Alzheimer περί τα τέλη του προηγούμενου αιώνα στις  ΗΠΑ αφορούσε ένα μεγάλο εύρος ασθενών με διακύμανση από 3 έως 4.5 εκατομμύρια. Τα αίτια αυτής της αριθμητικής απόκλισης δεν είναι απολύτως κατανοητά. Ενδεχομένως αυτή η διαφοροποίηση θα μπορούσε να αποδοθεί σε ορισμένες μεταβλητές  που επηρεάζουν τις εκτιμήσεις, όπως για παράδειγμα τη συμπερίληψη ασθενών που βρίσκονται σε αρχόμενα στάδια της νόσου ή ακόμη το βαθμό που οι επίσημες διαγνώσεις προκύπτουν κατόπιν ενδεδειγμένων εργαστηριακών και απεικονιστικών ελέγχων. Σε γενικά πλαίσια ο αριθμός των ασθενών με άνοια παγκοσμίως εκτιμάται στα 25- 30 εκατομμύρια. Και ενώ τα νούμερα ποικίλουν από κάθε άποψη, αυτό που γίνεται απόλυτα κατανοητό είναι το γεγονός του εξαιρετικά μεγάλου αριθμού ασθενών διεθνώς. Αναλόγως  τα προγνωστικά διαβλέπουν σταδιακή αύξηση των περιπτώσεων για τα επόμενα χρόνια και τον αριθμό των ατόμων με Alzheimer να υπερβαίνουν τα 100 εκατομμύρια μέχρι το 2050.

Οικονομικές Επιπτώσεις® Οι οικονομικές δαπάνες για τη φροντίδα και την ικανοποίηση των ιατρικών αναγκών των ασθενών με Alzheimer, προκύπτουν από τα ίδια τα άτομα, τα μικροκοινωνικά δίκτυα ( οικογένεια – συγγενικό περιβάλλον) και μακροκοινωνικά δίκτυα (κοινότητα). Ορισμένα κόστη θεωρούνται άμεσα, συμπεριλαμβάνοντας ιατρικές δαπάνες, όπως ιατρικές επισκέψεις, φαρμακευτικές αγωγές, νοσηλείες και  φροντίδες κατ’ οίκον, ενώ άλλα θεωρούνται έμμεσα κόστη που προϋποθέτουν τη δωρεά ελεύθερου χρόνου του συγγενή- φροντιστή και επομένως τη δυνητική αποχή του από τα εργασιακά του καθήκοντα ( εμμέσως μειώνεται ο μισθός του). Τοιουτοτρόπως και σε διεθνές επίπεδο υπολογίζεται ότι οι καταβληθείσες δαπάνες για το 2003 ανέρχονταν στα 250 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσόν βαρυσήμαντο για τις παγκόσμιες οικονομίες, εφόσον ξεπερνά το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν επί  συνόλου 90%  των χωρών παγκοσμίως.

Επιπλέον και σύμφωνα με εκτιμήσεις του οργανισμού Lasker ( Lasker Foundation,2002) η νόσος Alzheimer ήταν η τρίτη πιο δαπανηρή νόσος στις Ηνωμένες Πολιτείες  ( ενδεχομένως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο) με εκτιμώμενα κόστη ( άμεσα και έμμεσα) 100 δις. ετησίως.

Από κάθε άποψη τα νούμερα αυτά αποβαίνουν τεράστια, επομένως η πρόληψη της νόσου δύναται να καθιερωθεί σε ένα μείζων ζήτημα για τη θωράκιση της δημόσιας υγείας κατά τον 21ο αιώνα.

 

 

 

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ Alzheimer

 

ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

  • Ηλικία ( Evans et al. 1989)
  • Φυλετικοί παράγοντες – Αφροαμερικάνοι, Ισπανοί (Tang et al.1998)

ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ( Τα κάτωθι συνδέονται με μειωμένο κίνδυνο)

  • Έτη Εκπαίδευσης (Stern et al. 1994)
  • Πρώιμες γνωστικές δραστηριότητες (Wilson et al. 2007)
  • Επάγγελμα (Stern et al. 1994)
  • Όψιμες γνωστικές δραστηριότητες (Wilson et al. 2002)
  • Φυσικές δραστηριότητες ( Podewils et al. 2005)
  • Ψυχαγωγία ( Scarmeas et al. 2007)
  • Κοινωνική εμπλοκή (Bennett et al. 2006)

ΑΓΓΕΙΑΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ  

  • Εγκεφαλοαγγειακές νοσηρότητες (Snowdon et al. 1997)
  • Καρδιαγγειακές νόσοι (Newman et al. 2005)
  • Σακχαρώδης Διαβήτης ( Arvanitakis et al. 2004)
  • Αρτηριακή Υπέρταση ( Kipivelto et al.)
  • Κάπνισμα ( Merchant et al. 1999)

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ & ΨΥΧΟΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

  • Αγχώδεις διαταραχές ( Wilson et al. 2003)
  • Κοινωνική Απόσυρση ( Wilson et al. 2007)
  • Ψυχαναγκαστική Συμπεριφορά ( Wilson et al 2007)
  • Συμπτωματολογία κατάθλιψης ( Devanand et al. 1996)

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ  ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

  • Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις ( Schofield et al. 1997)
  • Διατροφή ( Luchsinger et al. 2007)
  • Αντιφλεγμονώδη (in t’ Veld et al 2001)

ΠΡΩΙΜΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΗ – ΓΝΩΣΙΑΚΩΝ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ

  • Παρκινσονικά συμπτώματα ( Wilson et al. 2003)
  • Ακούσια απώλεια βάρους- σαρκοπενία- απίσχναση ( Buchman et al. 2007)
  • Μειωμένες φυσικές εφεδρείες ( Buchman et al. 2005)
  • Έκπτωση λειτουργικότητας ( ADL’s και iADL’s) ( Wang et al. 2006)
  • Αισθητηριακά ελλείμματα ( έκπτωση οσφρητικής ικανότητας) ( Devanand et al. 2000)(Bennett, A.D , 2011)

Έργα που αναφέρονται

Bennett, A.D , 2011. Alzheimer’s Disease.,  L. K. J. E. Albert, Clinical Neurology Of Aging , OUP USA : Oxford University Press, pp. 183-193.